به آگاهی خوانندگان گرامی این وبلاگ می رساند که نشانی جدید وبلاگ انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع به شرح زیر است:

      http://rifr.blogfa.com

[ سه شنبه 5 شهریور 1387 - 12:08 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : سه شنبه 5 شهریور 1387 - 11:08 ق.ظ]

     - با خبر شدیم، به همت همكار ارجمند، جناب آقای كتاب دكتر منوچهر امانی، كار ترجمه و انتشار كتاب «محیط های كاشت صنوبر» (les milieux de la populiculture)، به پایان رسیده و هم‌اكنون در اختیار علاقه‌مندان قرار دارد.
     - افزایش خطر انقراض سمور آبی (Lutra lutra) یا شنگ در تالاب‌های استان گیلان (به دلیل كشتار وسیع این حیوان توسط صاحبان استخرهای پرورش ماهی) كه در شمار گونه‌های در معرض انقراض IUCN قرار دارد، یكی دیگر از خبرهای ماه گذشته بود كه عكس‌العمل و نگرانی بسیاری از علاقه‌مندان به تنوع زیستی كشور را برانگیخت.
      - سقوط یك نخست‌وزیر به دلیل عدم رعایت ملاحظات زیست‌محیطی در سیاست‌های خویش، در شمار خبرهای كم‌نظیر سال‌های معاصر است. بر مبنای نظرسنجی‌ها، عدم پایبندی جان‌هاوارد و حزب دست‌راستی‌اش از مفاد پیمان كیوتو، یكی از دلایل عمده نارضایتی مردم استرالیا از وی عنوان شد، به نحوی كه نخستین اقدام عملی رقیب پیروز انتخاباتی‌اش، آقای كوین‌راد، پس از به دست گرفتن قدرت در ماه جاری، اعلام پیوستن به پیمان كیوتو بود و بدین‌ترتیب، جمهوری‌خواهان حاكم بر دولت آمریكا، به عنوان تنها كشور عمده مخالف پیمان كیوتو، بیش از هر زمان دیگری در انزوا قرار گرفتند. این در حالی‌است كه هنوز هیچ تشكل عمده سیاسی كشور حاضر نشده برنامه‌های زیست‌محیطی خود را در آستانه‌ی هشتمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی ارایه دهد!
      - تخریب ایستگاه تحقیقاتی كام فیروز فارس و ریشه‌كنی بیش از 950 اصله از درختان ایستگاه – كه بیش از 14 سال بود مورد بررسی و اندازه‌گیری قرار داشتند، آن هم به بهانه‌ی احداث جاده و بدون هماهنگی با مسئولین مرتبط استانی، یكی دیگر از خبرهای تلخ ماه گذشته بود.
       - ادعای حیرت‌انگیز وزارت نیرو در باره انكار وجود 8 هزار درخت 500 ساله در بالادست سد سیوند كه در اثر آبگیری كامل سد از بین خواهند رفت، دوباره تبدیل به مناقشه‌ای جدی بین مخالفان و موافقان احداث سد شد. این در حالی است كه آقای دكتر پیمان یوسفی آذر، مدیركل جنگل‌های مناطق خشك و نیمه خشك سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری كشور، به صراحت همچنان بر وجود 8000 درخت در عرصه مورد بحث تأكید دارند.
      - برپایی سیرك در پارك پردیسان و در جوار سازمان حفاظت محیط زیست؛ سازمانی كه قرار است حرمت‌دار تمامی زیستمندان گیاهی و جانوری كشور هم باشد، یكی دیگر از اتفاقات نادری بود كه با اعتراض شدید تشكل‌های مردم‌نهاد طرفدار محیط زیست روبرو شد.
      - و آخرین خبر اینكه از 24 آبان ماه، سند چشم‌انداز 20 ساله‌ی كشور، وارد پنجمین سال حیاتش شده است و همه منتظر شنیدن و خواندن نخستین گزارش رییس‌جمهور از میزان پیشرفت برنامه‌ها و اهداف سند هستند؛ گزارشی كه تاریخ انتشارش مانند پایان برج میلاد تهران، هر روز بیشتر از روز پیش به تأخیر افتاده و می‌افتد.

دیدگاه انجمن

     آیین‌نامه اجرایی بند «و» تبصره ( 9) قانون بودجه سال 1386 کل کشور چندین ماه پیش ابلاغ شد. در ماده 2 این آیین‌نامه آمده است: «کلیه دستگاه‌ها مکلفند یک درصد (1%) و مجازند تا چهار درصد (4%) اعتبارات هزینه‌ای (جاری) خود را علاوه بر اعتبارات مصوب تحقیقاتی به منظور انجام فعالیت‌های پژوهشی و توسعه علمی و فناوری هزینه كنند. معاونت برنامه‌ریزی راهبردی رییس‌جمهور، اعتبارات موضوع این آیین‌نامه را در موافقتنامه‌های متبادله و در هر مرحله از تخصیص با قید "اعتبارات موضوع بند (و) تبصره (9) قانون بودجه سال1386 کل کشور" مشخص و بر شیوه‌ی هزینه‌کرد آن نظارت نماید.»
همان طور كه ملاحظه می‌شود، انصافاً قانون‌گذار و کسانی که این آیین‌نامه را تنظیم كرده‌‌اند تمام جوانب امر را سنجیده و به بهترین شیوه و به طور کامل تمام راه‌های تخلف و اما و اگرها را بسته‌اند. ولی هم اکنون بیش از 9 ماه از سال می‌گذرد و قاعدتاً باید حدود هشتاد درصد از بودجه موضوع این آیین نامه تحقق یافته باشد. اما با وجود تصریح آیین‌نامه و روشنی موضوع متأسفانه اخبار رسیده از مراکز و موسسات تحقیقاتی نشان می‌دهد که دستگاه‌های اجرایی به راحتی تن به اجرای آیین نامه فوق نداده و به بهانه‌های مختلف از جمله کمبود اعتبارات، عدم تامین منابع مالی درخواستی و غیره از اجرای آیین نامه سرباز زده وعملاً باز هم سر تحقیقات بی کلاه مانده است.
باید دانست، اتصال بودجه تحقیقات به اعتبارات دستگاه‌های اجرایی از این جهت که نهاد‌های پژوهشی را ملزم می‌نماید که در خدمت دستگاه‌های اجرایی باشند و تحقیقات خود را به سمت پژوهش کاربردی سوق دهند، بسیار خوب است. افزون بر آن، مراکز اجرایی وقتی خود بودجه تحقیقاتی را تامین كنند و در ارائه و اجرای طرح‌های پژوهشی سهیم باشند، نتایج حاصل از اجرای طرح‌ها را بیشتر مورد توجه قرار داده و به کار می‌گیرند. ولی  از نکات منفی این برنامه (حداقل در شرایط فعلی) به موارد زیر می‌توان اشاره كرد:
- بنا به اظهارات مسئولین اجرایی اعتبارات هزینه‌ای  دستگاه‌ها اغلب با کمبود مواجه بوده و پرداخت یك درصد از آن به راحتی تحقق نخواهد یافت. اگر این یک درصد از اعتبارات تملک و دارایی دستگاه‌های اجرایی تامین شود، شاید مشکلات کمتری بوجود آید.
- طرح‌های تحقیقاتی بخصوص طرح‌های منابع طبیعی، طرح‌هایی چند ساله هستند بنابر این باید بودجه آنها به طور منظم بر اساس پیش‌بینی انجام شده پرداخت شود. مشخص نیست این آیین نامه در سالهای آتی هم ابلاغ شود و آیا می‌توان بر اساس آن برنامه ریزی داشت؟
- تعدادی از طرح‌های تحقیقاتی طرح‌هایی بنیادی هستند که ضرورت اجرای آنها محرز است. تکلیف این پروژه‌ها چیست؟
- موضوع نظارت بر اجرای آیین نامه ها در کشور هم بحث همیشگی و سوال برانگیز است. در این آیین نامه هم سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور مسئول نظارت براجرای این آیین نامه شده ولی با انحلال سازمان و واگذاری وظایف آن به معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری، قاعدتا این نهاد باید بر حسن اجرای آیین نامه نظارت نماید و باید پاسخگوی عدم اجرای آن  پس از گذشت 8 ماه از سال باشد و مشخص نماید که در 4 ماه باقیمانده سال چگونه می‌خواهد بر اجرای آیین نامه نظارت نماید؟
انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع كشور آمادگی دارد تا بحث بر سر این موضوع را از جانب دستگاه‌های اجرایی و مراکز تحقیقاتی به چالش کشیده و نظرات طرفین و مسئولین را در خبرنامه‌های بعدی و در وبلاگ خویش منعکس نماید.
آشكار است كه هدف ما چیزی نیست جز یافتن راهکاری مناسب برای برون رفت از مشکلات فعلی و برطرف کردن موانع پیش روی. به امید آن روز ...

تریبون آزاد

      به باور راقم این سطور، سیاست مشتری‌مداری در تحقیقات گرچه گامی به طرف كاربردی كردن تحقیقات در بخش‌های دیگر است، اما نباید از یاد ببریم كه در بخش منابع طبیعی ما با چه نوع مشتری طرف هستیم؟ آیا به غیر از آن است كه مطابق قانون اساسی كشور منابع طبیعی جزو انفال است و حفظ و احیاء و پاسداری از آن از وظایف حاكمیتی به شمار می‌رود؟
     شوربختانه باید اذعان كنم: دیدگاه مشتری‌گرایی ناشی از سیاستگذاری بقالی است كه تنها معیارش پول است، و آن بقال هم لاجرم همه چیز را فقط با معیار پول نقد دخلش در آخر شب می‌سنجد. ولی از پذیرفتن معادل ارزش ریالی سایه‌ی درخت جلوی مغازه‌اش سرباز می‌زند. جنگل و مرتع ما هم دچار این توهم است. به همین سبب است كه تأكید می‌كنم: مهمترین اصل سیاستگذاری كشور در بخش كشاورزی و منابع طبیعی باید براساس اصل"پایداری" تعریف شود. به نظر شما آیا با سیاستگذاری فعلی كه "خودكفایی در محصولات زراعی" دست بالا را دارد، منابع آب و خاك ما برای آیندگان حفظ خواهند شد؟ آیا نوادگان كشاورزان كنونی بر روی زمین‌های پدرانش می‌توانند كشت كنند و یا شوری‌زایی، فرسایش آبی و بادی، تهی شدن سفره های آب زیرزمینی، فرونشست زمین، سیل،  .... آنها را مجبور به تغییر شغل خواهد كرد. آیا تبدیل اراضی جنگلی و مرتعی به دیمكاری‌های بی حاصل بر روی شیب های تند و تشدید فرسایش خاك كم عمق آنها، موجبات خودكفایی دایمی را پدید خواهد آورد. نگاهی به آمار دیمزارهای رها شده رشته كوه‌های زاگرس و البرز، نشان می‌دهد كه پاسخ این پرسش، منفی است. 

حمیدرضا عباسی 

«تریبون آزاد»

     زنگ خطر برای تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی كشور به صدا  درآمده است . از آنجایی كه به گمان نگارنده این تن رنجور واپسین نفس‌های خود را می‌كشد، كوشیده‌ام تا در این مجال به آسیب‌شناسی تحقیقات منابع طبیعی بپردازم.
    وای بر آن روزی كه تجربه‌های ملموس حاصل از دانش انسان در اعتلای فكریش بكار گرفته نشود و شعارهای پرطمطراق خالی از پشتوانه‌های علمی، ضامن اجرایی آن شود و گره‌هایی كه با دست باز می‌شوند را بخواهیم با دندان بگشاییم.
     تحقیقات در هر زمینه‌ای، ركن اصلی تفكر و پیشرفت یك جامعه است. چرا كه بودجه پژوهشی كشورهای توسعه یافته حدود 3 تا 5/2 درصد سهم تولید ناخالص ملی است و حاصل عملی پژوهش‌های آنها به چشم برهم‌زدنی، در زندگی شهروندان‌شان نمود عینی و ملموس می‌یابد. این در حالی است كه این میزان (بودجه تحقیقات، از سهم تولید ناخالص ملی) در سال 84 در کشور عزیزمان، فقط حدود 60 تا 65 صدم درصد بوده است و همین عامل موجب شده تا محققان ما نتوانند به اهداف و آرمان‌های بلند خویش دست یابند و عملكردها پایین باشد.
    مقایسه‌ی نه چندان عادلانه‌ی وضعیت تحقیقات علوم تجربی و بالاخص منابع طبیعی كشور با دیگر همتایان خویش، نشان می‌دهد: در سامانه‌ای فعالیت می‌كنیم كه محقق آن ابتدایی‌ترین سازوكارهای لازم برای تحقیقات را كه همانا آرامش فكر از دغدغه‌های گوناگون است، ندارد. اشتباه نشود! آرامش خیال، پول نیست. بلكه اطمینان از تأمین ابزارها و لوازمی سخت‌افزاری است كه به واسطه‌ی آن یك پژوهشگر از تمركز و فراغت لازم برای حركت در مسیر تحقق پروژه تحقیقاتی خویش بهره‌مند باشد نه اینكه مجبور باشد خود به هر سوی رو بزند تا یك لیوان آب مقطر آزمایشگاهش را با رفتارها و سلوكی غیرمعمول! تأمین كند تا شاید تحقیقات ما بتواند به صفت «کاربردی و مشتری‌مداری» نایل گردد؛ موضوعی كه در بخش دوم این تریبون بیشتر به آن می‌پردازم.

حمیدرضا عباسی

     خوشحالیم تا به آگاهی همكاران ارجمند و پژوهشگران عرصه‌ی منابع طبیعی كشور برسانیم كه انجمن اعضای هیأت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع كشور، وارد هفتمین سال حیات خود شد و اینك در آغاز سوّمین دوره‌ی شروع به كار هیأت مدیره‌ی جدید، ضمن تأكید بر میثاق‌های بنیادین گذشته برای اعتلای فرهنگ پژوهش و جایگاه تحقیقات منابع طبیعی در نظام مدیریتی و تصمیم‌‌گیری كشور، همچنین با سپاس از زحمات مؤسسان و پیشینیان محترم هیأت مدیره‌ی انجمن، برخی از مهم‌ترین سیاست‌ها و برنامه‌های جدید خویش را اعلام می‌داریم:
1- انجمن درصدد است تا به منظور ایجاد هم‌افزایی و تعامل بیشتر با دیدگاه‌های مطرح در حوزه‌ی منابع طبیعی و محیط زیست، از صاحب‌نظران و نخبگان برجسته‌ی كشور دعوت كند تا در قالب نشست‌هایی یك روزه، پندارها و نظرات خویش را ارایه و به چالش كشند. این سلسله سخنرانی‌ها به صورتی فصلی برگزار خواهد شد.
2- خبرنامه‌ی انجمن، به عنوان تابلویی گویا از دیدگاه‌های اعضاء خواهد بود و بنابراین به صورت دوماهانه انتشار خواهد یافت.
3- خواهیم كوشید تا به همت اعضا و دیگر علاقه‌مندان، تارنمای انجمن را همواره به روز نگه داریم. بدیهی است، آن گروه از اعضای محترم كه آثار نوشتاری خویش را برای انتشار در اختیار انجمن قرار دهند، مورد تشویق معنوی و مادی قرار خواهند گرفت و اسامی آنها در پایان هر سال كاری اعلام خواهد شد.
4- با توجه به هماهنگی‌های به عمل آمده، مقرر شده است تا آثار نوشتاری اعضای فعال در پرشمارگان‌ترین روزنامه كشور (همشهری) منتشر شود.
5- انجمن خواهد كوشید تا در مواقع لازم، در مورد مشكلات مطرح و چالش‌های عرصه منابع طبیعی و محیط زیست اعلام موضع كرده و آن را در جراید كثیرالانتشار منتشر سازد.
6- برگزاری تورهای علمی، پیگیری مشكلات كاری، صنفی و پژوهشی، فعال كردن شاخه‌های استانی انجمن و شركت فعال در هم‌اندیشی‌ها و جلسات مرتبط در خارج از مؤسسه از دیگر سیاست‌ها و برنامه‌های اصولی انجمن در دوره‌ی سوّم خواهد بود.

     اینك یكبار دیگر از تمامی همكاران، به ویژه اعضای محترم انجمن استدعا داریم تا پیگیرانه‌تر و پویا‌تر ما را در تحقق اهداف‌مان یاری رسانند.

[ چهارشنبه 14 آذر 1386 - 07:12 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

     در آغاز هفتمین سال فعالیت انجمن اعضای هیأت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع كشور، مفتخریم تا اعلام كنیم، فعالیت تارنمای انجمن، بعد از یك دوره چندماهه رخوت، مجدداً و به زودی آغاز خواهد شد.

      در اعتراض به دستور قطع قسمتی از اراضی جنگلی استان گیلان نامه ای از طرف انجمن های منابع طبیعی برای وزیر جهاد کشاورزی ارسال شد.

صبح روز 14 فروردین طبق سنوات سالهای قبل سنت دید و بازدید گروهی با حضور اعضای هیات علمی و كارشناسان موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع در محل رستوران برگزار گردید در این مراسم كه از ساعت 10 صبح شروع شده بود از حاضرین با چایی، شرینی و میوه پذیرایی بعمل آمد. لازم بیادآوری است هزینه این مراسم كه هر ساله برگزار می شود از محل حق عضویت اعضای انجمن پرداخت می شود.

فرصت را غنیمت شمرده به اطلاع كلیه اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع می رساند آن دسته از اعضا كه تمایل به عضویت دارند می توانند درخواست خود را با تكمیل فرم مربوطه كه از طریق هیات مدیره تحویل می شوند به آقای دكتر رحمانی تحویل دهند. 

منابع طبیعی و مسئولیت ما
در آستانه هفته منابع طبیعی قرار داریم و در این هفته مسئولین مربوطه به برگزاری نكوداشت های معمول این ایام می پردازند.  سال گذشته در چنین خبرنامه‌ای یادآوری كردیم كه این مراسم نباید به حركت های صرفاً سمبلیك و نمایشی تبدیل شوند، بلكه وقت آن رسیده است كه كمیته های تخصصی مختلفی در خصوص مشكلات پیش روی منابع طبیعی و به تبع آن محیط زیست، به طور اعم، و در مورد چالش ها و فرازهای آن، به طور اخص، تشكیل گردند؛ كمیته‌هایی كه بتوانند در طول سال به فعالیت مستمر و مؤثر خود ادامه داده و نتایج فعالیت های خویش را در هفته منابع طبیعی ارایه دهند. تا بتوان به واسنجی و فراكافت دقیق آنچه كه در سال گذشته كرده اند، پرداخت. چرا كه شوربختانه باید اعتراف كرد، در سالی كه اینك رو به اتمام است، علاوه بر آنكه مرهمی بر جراحت تن  رنجور  منابع طبیعی گذاشته نشده، تخریب‌های كم‌سابقه‌ای آن هم به بهانه توسعه، جاده ، ویلا و امثال آن در بسیاری از رویشگاه‌های كشور از جمله گیلانغرب، ارسنجان، بختگان، هامون، كلاردشت، گلستان، جنگل لویزان خجیر، بمو و..... به وقوع پیوست كه واكنشی بخردانه و بهنگام از سوی مسئولین یا صورت نگرفت و یا به آن توجهی نشد. آیا زمان آن نرسیده است كه این تظاهرات دیداری رسانه ای را به بیان انچه بر این طبیعت رنجور وطن می گذرد تبدیل كنیم.  

تحقیقات از حرف تا عمل:
خبرگزاری ایسنا‌(26/9/85) نوشت كه آقای دکتر محمد توکل دبیر کل یونسکو در ایران اعلام نموده است دانشگاه های کشورمان در بین 2000 دانشگاه برتر دنیا جایگاهی ندارند. ایشان دلایل بروز چنین مشکلی را بیان نموده و اظهار داشت که  تحقیقات و تولید علم در گرو
• مدیریت درست،
• تصویب برنامه های سنجیده و حساب شده و قابل نظارت و کنترل،
• تزریق کافی اعتبارات ارزی و ریالی،
• پرورش نیروی انسانی علمی برای دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی،
• نظارت بر سازمان کار علمی
• و فراهم آوردن شرایط فرهنگی و اجتماعی مناسب و درخور برای دانشمندان و دانش پژوهان کشور است.
بررسی این موضوع در حوزه کاری کشاورزی و منابع طبیعی امکانپذیر است. بررسی وضعیت دانشگاهها را به وقت دیگری موکول کرده، سخنان آقای دکتر توکل در امر تحقیقات کشاورزی مورد بررسی قرار می‌گیرد. متولی تحقیقات در کشاورزی و منابع طبیعی، سازمان تحقیقات  و آموزش کشاورزی است، اگرچه دانشگاهها هم در قالب پایان نامه های دانشجویی تحقیقاتی را دراین خصوص انجام می‌دهند. سخنان دبیر کل یونسکو و  توصیه‌های ایشان در حوزه کاری کشاورزی، از جمله مواردی بوده است که انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، به صورتهای مختلف به آن اشاره نموده و بر لزوم توجه به آنها تاکید داشته است. در مجموعه تحقیقات كشاورزی، نیز ضرورت دارد تا مسائل مالی، مدیریتی، سازمانی و فرهنگی مورد اشاره فوق با هم دیده شوند و رشد آنها همه جانبه باشد تا بتواند از منشاء اثر برخوردار گردد. در بعد مالی، همانطور که ریاست محترم سازمان، آقای دکتر خلقانی، اعلام نموده است، بودجه تحقیقات در سال 1384 از تولید ناخالص ملی 67/0 تا 7/0 درصد بوده که در قانون بودجه سال 85 این سهم به 45/0 درصد کاهش پیدا نموده و این در حالی است که سهم بودجه های تحقیقاتی  و پژوهشی کشور از تولید ناخالص ملی تا پایان برنامه چهارم باید به 5/2 درصد برسد (کشاورزی و امور دام 5/6/85). سوال این است که اگرکارشناسان و مسئولین کشور به این نتیجه رسیده اند که در برنامه چهارم توسعه کشور، بودجه تحقیقات و پژوهش باید افزایش یابد، چرا در سال اول برنامه چهارم و علیرغم تاكید رهبر معظم انقلاب اسلامی كه فرمودند " لازمه پیشرفت علمی کشور توجه بیش از پیش به بودجه تحقیقات و پژوهشهای علمی و رسیدن میزان این بودجه به آنچه که در برنامه چهارم پیش بینی شده می‌باشد" بودجه کاهش داشته است؟ راستی چرا، چگونه و چه کسانی  مانع تحقق این امر می‌باشند؟ اخبار رسیده از وضعیت بودجه سال 86 هم نشان می دهد كه متاسفانه روند كاهش بودجه تحقیقات ادامه داشته و در سال آینده هم وضعیت پژوهشی كشور افق روشنی را نشان نمی دهد .
در خصوص بودجه ناچیز تجقیقاتی سازمان هم انجمن در خبرنامه شماره 14 (مهر ماه 83) موضوع را بررسی نموده و مطالبی را بیان داشته است. به نظر می رسد اولین اقدام در این خصوص تفکیک بودجه جاری پرسنل و بودجه تحقیقات است تا مشخص شود واقعا چقدر برای طرحهای تحقیقاتی هزینه می‌شود.
در حال حاضر تحولاتی در سازمان در حال شکل گیری است که تحت عنوان طرح جامع تحقیقات کشاورزی از آن یاد می شود در این مورد ریاست سازمان اعلام نموده است که تشکیلات سازمان تغییر خواهد کرد و تعداد ایستگاههای تحقیقاتی از 314 ایستگاه به 80 ایستگاه کاهش پیدا خواهد کرد و بعضی از موسسات تحقیقاتی در هم ادغام خواهند شد (ماهنامه کشت و صنعت شماره 82). تجربه سالهای گذشته و ادغامها و تفکیکهای حساب نشده نشان داده که ما تا كنون فرصتهای زیادی را از دست داده‌ایم  و زمان زیادی صرف انطباق با شرایط جدید شده است. از این رو ضمن لزوم ایجاد تحول در تشکیلات سازمان, ضروری است با دقت زیاد و با انجام کارهای کارشناسی و به دور از مسائل سیاسی و زود گذر برنامه‌ای تدوین شود که در دراز مدت بتواند پاسخگوی نیازهای کشور بوده و از طرفی سرمایه هایی که به زحمت فراهم شده است و قطعا بر اساس نیاز بوده به راحتی از دست نرود. برای مثال فراهم کردن یک ایستگاه تحقیقاتی در شرایط فعلی اگر غیر ممکن نباشد کار بسیار مشکلی است. توصیه ما این است که قبل از ارائه تشکیلات جدید به مراجع رسمی و نهایی شدن آن از کارشناسان با تجربه و دلسوز سازمان در موسسات و مراکز کمک گرفته شود و این تشکیلات مورد نقد و بررسی جدی قرار گیرد.
در بعد نیروی انسانی متخصص در سازمان تحقیقات و موسسات تابعه در سالهای گذشته، وزارت جهاد سازندگی و وزارت کشاورزی اقدام به تربیت و جذب نیروی انسانی متخصص نموده و با ادغام این دو وزارتخانه کمبودی احساس نمی‌شد ولی با بازنشستگیهای صورت گرفته در سال گذشته و در صورت تداوم این سیاست و با توجه به عدم جایگزینی و جذب نیروی جدید و كارآزموده، آینده خوبی را در این خصوص نمی‌توان متصور بود.
با توجه به مسائل مطرح شده  وضعیت تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آنگونه نیست که باید باشد و رسیدن به اهداف پیش بینی شده در برنامه چشم‌انداز بیست ساله کشور با این روند بعید به نظر می‌رسد. به عبارت دیگر از حرف تا عمل فاصله بسیار زیاد است.

بریده جراید:  روزنامه همشهری 23/10/85
منابع طبیعی: سال گذشته، صدور یك بخشنامه غیرمنتظره از سوی وزارت جهاد كشاورزی، تعجب كارشناسان منابع طبیعی را برانگیخت.بر اساس این بخشنامه -از زمان صدور بخشنامه- مدیران كل منابع طبیعی استان باید با تأیید و هماهنگی ادارات جهاد استان انتخاب شوند به‌ویژه آن‌كه در این بخشنامه تأكید شده بود در حكم انتصاب، درج تأیید و هماهنگی با اداره جهاد استان ضروری است. در پی صدور این بخشنامه، حدود 15 مدیركل منصوب شدند. این در حالی بود كه برخی كارشناسان این بخشنامه را فاقد پشتوانه كار كارشناسی عنوان كردند چرا كه معتقد بودند یكی از ضعف‌های اساسی سازمان جنگل‌ها و مراتع، كمبود مدیران متخصص و فنی در بدنه این  نهاد است و از همین رو،  اجرای چنین بخشنامه‌ای، این ضعف را دوچندان خواهد كرد.  با این همه، كمتر كارشناسی تصور می‌كرد كه یك سال پس از صدور این بخشنامه، ادغام ادارات كل منابع طبیعی در ادارات جهاد كشاورزی مطرح ‌شود، طرحی كه به اعتقاد بسیاری از كارشناسان بر روند تخریب منابع طبیعی كشور دامن می‌زند. اما به‌راستی این طرح با چه اهدافی دنبال می‌شود؟ نخستین موضوعی كه به ذهن تداعی می‌شود این‌كه به نظر می‌رسد یكی از اهداف طراحان ادغام منابع طبیعی در ادارات جهاد كشاورزی استفاده از اعتبارات آبخیزداری برای جبران كاستی‌ها و ضعف‌های اعتباری جهاد باشد چرا كه اعتبارات آبخیزداری 4 الی 5 برابر سایر بخش‌های كشاورزی است و این ادغام موقعیت مناسبی برای صرف این اعتبارات در بخش‌های دیگر جهاد كشاورزی استان‌ها فراهم می‌آورد.
بحث زمین
بسیاری از كارشناسان، بحث زمین و واگذاری اراضی را مهم‌ترین انگیزه برای ادغام منابع طبیعی در ادارات جهاد كشاورزی می‌دانند و معتقدند این بزرگترین خطری است كه صیانت از میراث طبیعی كشور را تهدید می‌كند؛ چرا كه در حال حاضر، بر اساس قانون، در هر استانی، استاندار رئیس كمیسیون ماده 32  یعنی واگذاری اراضی است و كل اختیار واگذاری زمین از سوی وزیر جهاد كشاورزی به مدیركل منابع طبیعی استان تفویض شده، این اهرم قانونی- به‌رغم همه ضعف‌هایی كه در اجرای قوانین و بدنه فنی و اجرایی سازمان جنگل‌ها و مراتع وجود دارد- مانع از واگذاری بی‌حد و حصر اراضی به هر عذر و بهانه می‌شود به باور این كارشناسان تفویض اختیار واگذاری به هر بخش یا نهادی كه ماهیتی متفاوت با دید منابع طبیعی داشته باشد آثار زیانبار و جبران‌ناپذیری به بار خواهد آورد كه در نهایت به نابودی كامل منابع طبیعی می‌انجامد.  از همین روست كه باید مدیران انتصابی در رأس ادارات كل منابع طبیعی رویكردی مبتنی بر حفظ و صیانت از منابع طبیعی داشته باشند. در نتیجه انتصاب مدیران خارج از بدنه منابع طبیعی به‌ویژه مدیرانی كه دیدی مبتنی بر تولید داشته باشند باعث تشدید تخریب منابع طبیعی می‌شود.
نكته آخر:  منابع طبیعی در طول  85 سال مدیریت، همواره دستخوش تغییر و تحول بوده است، تحولاتی كه اغلب ضعف منابع طبیعی را در پی داشته است. با این همه طی این سالها، كاركنان و مدیرانی برخاسته از این نهاد با چنگ و دندان از عرصه‌های طبیعی كشور دفاع كرده‌اند، جوانمردی و پایمردی شهید ناصر پیروی، رئیس اداره منابع طبیعی ماسال، نمونه درخشان مدیریت با عرق منابع طبیعی است كه بر تارك سازمان جنگل‌ها و مراتع كشور همواره خواهد درخشید. همچنان‌كه بسیاری از جنگل‌بانان و محیط‌بانان در گمنامی كامل و با كمترین امكانات با چنگ و دندان از میراث طبیعی و حیات وحش كشور دفاع می‌كنند و گاه همچون شهید رشید غفاری و شهید یحیی شاكو محلی، پروانه یك عمر خدمت صادقانه و جوانمردانه‌شان با ریختن خونشان درهم پیچیده می‌شود. بر این اساس، باور كنیم یا نكنیم، عرصه‌های منابع طبیعی، عرصه‌های مقدسی است كه به نسل‌های آینده نیز تعلق دارد، از همین رو  صیانت از آن ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است؛ نگذارید بیش از این منابع طبیعی تخریب شود!

گزارش نشست با ریاست سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی
به دنبال انتشار خبرنامه شماره 21 و هماهنگیهای به عمل آمده در روز یکشنبه 1/11/85 هیات مدیره انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع در محل سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی ملاقاتی با آقای دکتر خلقانی داشتند.
ابتدا هدف از تشکیل انجمن , چگونگی تشکیل انجمن و اهداف انجمن که در اساسنامه آن قید شده و انجمن بر آن اساس  فعالیت خودرا شروع نموده و ادامه داده است تبیین گردید. سپس تیتر مقالات و مطالب مندرج در 21 خبرنامه منتشر شده توسط انجمن به تفکیک موضوع مطرح شد و خط مشی انجمن مبنی بر استقلال فکری و دوری از سیاسی کاری و دغدغه‌های آن در خصوص منابع طبیعی و تحقیقات مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
آقای دکتر خلقانی در خصوص پیشینه انجمنها و تشکلاتی که در سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی فعالیت دارند و اهدافی که این انجمنها دنبال می‌کنند توضیحاتی داده و ذهنیت خود از انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع را ناشی از این پیشینه و سابقه برخورد این انجمنها ذکر نمودند. با تبیین مسائل مورد پیگیری این انجمن و ذکر مختصری از فعالیتهای انجمن ایشان اظهار داشتند که اگر با این اهداف و با این نیات خیر چنین انجمنهایی تشکیل شوند من هم افتخار می‌کنم که عضوی از این انجمنها باشم و این انجمنها با رهنمودهای خود می‌توانند در تصمیم سازیها اثر گذار بوده و به عنوان اتاق فکر مسئولین مورد عنایت باشند. ایشان اظهار نمودند که خبرنامه های انجمن که تا کنون منتشر شده را مطالعه خواهند نمود و از آنها استفاده و رهنمودهای ارائه شده را به کار خواهند گرفت. انجمن هم اعلام آمادگی نمود که در مسائل مربوط به تحقیقات منابع طبیعی و در چهارچوب وظایف خود در جهت پیشبرد اهداف مشترک همکاری لازم را با ایشان داشته باشند. مطلبی که در پایان این جلسه ذهن ما را به خود مشغول داشت این بود که متاسفانه در دوره‌های مختلف ریاست بر سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی, افردی مانع برقراری ارتباط صحیح انجمن با مسئولین سازمان بوده اند و چه خوب است كه مسئولین محترم در هر پست و مقامی اخبار و اطلاعات را از کانالهای صحیح و بی قصد و غرض دریافت نمایند
در اتاق آقای دکتر خلقانی جمله‌ای از حضرت علی (ع) به چشم میخورد با این مضمون که بهترین دوستان من کسانی هستند که عیوب من را به من تذکر دهند. انشاالله همه ما عامل به این حدیث شریف باشیم.

تبریك به همكاران به مناسبت سال نو
فرصت را غنیمت شمرده پیشاپیش ورود سال جدید را به اعضای محترم انجمن، همكاران و خانواده های محترم، تبریك و تهنیت عرض نموده و آرزو داریم سال پیش رو، سالی پربركت، پرموفقیت و همراه با بهروزی، صفا و صمیمیت باشد. شایان ذكر است كه به همت انجمن ، طبق سنوات سالهای قبل سنت دید و بازدید گروهی، در ساعت 10 صبح روز دوشنبه مورخ 14/1/86 در محل رستوران برگزار می شود. از اعضای محترم هیات علمی و كارشناسان گرامی تقاضا دارد این مراسم را به قدوم پر بركت خویش مزین فرمایند.

بسمه تعالی

روز دوشنبه 25/10/85 نشست انجمنهای علمی منابع طبیعی به همراه خبرنگارانی از روزنامه های همشهری و آینده نو و اعتماد ملی در محل دفتر ماهنامه طبیعت سبز تشکیل گردید.

هدف از تشکیل جلسه چگونگی ارتباط انجمنهای منابع طبیعی با خبرنگاران فعال در زمینه منابع طبیعی و انعکاس نظرات کارشناسی و علمی در روزنامه ها بود که در این خصوص مقرر گردید با نوشتن مسائل علمی و مستند و به دور از مسائل سیاسی, انجمنها در تنویر افکار عمومی و روشنگری و توجیه مسئولین نقش خود را ایفا نموده و خبرنگاران در انعكاس صحیح مطالب تلاش نمایند. در ادامه اکثر اعضای شرکت کننده در جلسه نگرانیهای خود را از بیلان منفی منابع طبیعی و بخصوص دست اندازی و تجاوز به پارکهای ملی و حتی به ایستگاههای تحقیقاتی ابراز داشتند. محترم شمردن قانون حفاظت از پارکهای ملی که در سال 1353 نوشته شده مورد تاکید جمع قرار گرفت و اهمیت این پارکها از نظر حفظ ذخایر ژنتیکی و فجایعی که در صورت بی‌توجهی به این ذخیره‌گا هها نصیب کشور می‌گردد مورد بحث واقع شد. امید است خبرنگاران حاضر در جلسه در آینده اطلاعاتی بیشتری در این ارتباط ارائه دهند

در این نشست آقایان دکتر شامخی از انجمن علمی جنگلبانی ایران, دکتر مخدوم از انجمن علمی ارزیابی محیط زیست, دکتر مقدم از انجمن علمی مرتعداری, دکتر رحمانی از انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع, مهندس اجلالی از انجمن علمی آبخیزداری ایران,مهندس نصرتی از جامعه جنگلبانی ایران, مهندس پورجوزی از انجمن علمی چوب و کاغذ و افلاکی خبرنگار روزنامه همشهری و خانمها جمشیدی خبرنگار روزنامه آینده نو و اعتماد ملی و مهندس ستایش مدیر مسئول مجله طبیعت سبز شرکت داشتند.

[ سه شنبه 26 دی 1385 - 02:01 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : سه شنبه 26 دی 1385 - 02:01 ق.ظ]

بسمه تعالی

سخنی با مسئولین

در خبرنامه انجمن، گاه و بیگاه ستونی تحت عنوان سخنی با مسئولین تنظیم شده و سعی می شود تا از این طریق، دیدگاههای اعضای انجمن به مسئولین ذیربط منعکس گردد. در خبرنامه حاضر، روی سخن با معاون محترم وزیر و ریاست سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی، جناب آقای دکتر خلقانی است.

ضرورت دارد تا در مقدمه بحث، به استحضار معاون محترم وزیر و ریاست سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی برسد که انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، در مورخه 9/5/1380 از وزارت کشور مجوز فعالیت گرفته و به ثبت رسیده است. از جمله اهداف تاسیس این انجمن ، کمک به تحقق كامل اهدافی است که در شرح وظایف ارگانهای مرتبط با منابع طبیعی کشور آمده اند. بنیانگذاران و اعضای انجمن در نظر داشته و دارند که همواره با تشکیل جلسات متعدد با مسئولین و فعالان این عرصه و هم فکری با آنان، به روند بهبود شرایط در عرصه منابع طبیعی  کمک نمایند.

اکنون که بیش از یکسال از تکیه جنابعالی بر مسند ریاست سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی می‌گذرد، اعضای هیات علمی یک انجمن فعال در حوزه کاری جنابعالی، که اتفاقا یک تشکل قانونی و رسمی در کشور هم هست، انتظار دارند تا همانند سنوات و مدیریت های گذشته، از نظرات و دیدگاههای شما، در خصوص مسائل مرتبط با منابع طبیعی و تحقیقات مورد نیاز آن و هم چنین اقدامات انجام شده، آگاه شوند. در این ارتباط، از دفتر ریاست سازمان، طی دو نوبت،  در تاریخ 2/5/85  و 10/8/84  ، درخواست ملاقات و همچنین دعوت به موسسه برای بیان نظرات در جمع اعضای انجمن گردیده است. در فرصت هایی که از دست رفته اند، انتظار می‌رفت تا ریاست محترم سازمان، همچون مدیران قبلی، از فضای مناسبی که یک انجمن علمی و قانونی در کشور فراهم می کند، حسن  استفاده را نموده و به دعوت نامه ها و درخواست های مکرر آنان پاسخ مثبت دهد. اتفاقی که متاسفانه واقع نشده است. ریاست محترم سازمان، جناب آقای دکترخلقانی، اگر حضرتعالی به عنوان بالاترین مقام در حوزه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی کشور،  از خود تمایلی به پذیرش نمایندگان مجموعه‌ای از اعضای هیات علمی فعال در سازمان تحت مدیریت خود نشان ندهید و یا  با روش های مختلف، از حضور در جمع اعضای هیات علمی یک موسسه، خودداری نمائید، چگونه و با چه اهرمهایی قادر خواهید بود تا برنامه‌های  مد نظر خویش را تبیین و به اجرا  درآورید؟

شاید پاسخ جنابعالی به اینگونه سئوالات این باشد که صرف ارتباط با مسئولین  و مدیران تحت امر حضرتعالی در موسسات پژوهشی، کفایت نموده و پاسخگوی نیازها هست. شایان ذکر اینکه مسئولین محترم موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور نیز از اعضای انجمن بوده و ملاقات و یا تشکیل جلسات متعدد با ایشان و امثال آنان، بر طرف کننده نیازهای طرفین، اعم از نیازهای حضرتعالی و اعضای انجمن نیست. همانطور که حضرتعالی استحضار دارید، طرح و بررسی برخی مسایل، خواستگاهی جز گفت و شنید رو در رو ندارند. همه آگاه هستیم که جنابعالی در برهه ای از زمان، ریاست سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی را به عهده دارید که در همان زمان، ریاست محترم جمهور کشور، جناب آقای دکتر احمدی نژاد، هیچ فرصتی را برای ملاقات با مردم در اقصی نقاط کشور از دست نداده و با استفاده از فرصت ها ، سعی دارد تا جلسات کابینه خود را در استانها تشکیل ‌دهد. ایشان  بزرگترین افتخار خود را در تماس مستقیم با مردم و شنیدن مشکلات و مسائل آنان از نزدیک می‌دانند و انتظار هست که نیروهای زیر مجموعه ایشان نیز با این روش ها مانوس شوند.

عرصه های منابع طبیعی و لزوم ارتقای فكر و عمل

سخنی با اعضاء:

از جمله اهداف تاسیس انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور.  همفكری و تبادل نظر پیرامون مسائل علمی مرتبط با منابع طبیعی تجدید شونده كشور و مشاركت موثر در برنامه ریزی، مدیریت  و سازندگی میهن اسلامی بوده و هست، تحقق كامل اهدافی كه مورد توجه بنیانگزاران و اعضای انجمن قرار گرفته و در اساسنامه و مرامنامه قید شده اند، در گرو وجود و بروز تلاش مستمر و آگاهانه، ذهن جستجوگر و نیز تعهدی است كه اعضای محترم انجمن از خود نشان داده و خواستار تداوم آنند. انجمن اعضای هیات علمی، پس از عضو گیری و گذر از فراز و نشیب های اولیه، با تلاش و فعالیت خستگی ناپذیر و با موضع گیری های معقول و هوشمندانه و هم چنین انتشار خبرنامه های موثر ومفید،  توانست در عرصه های منابع طبیعی، اعم از تحقیقات و بخش های اجرایی، منشاء خیر بوده و به شهادت خاص و عام، كارنامه به نسبت موفقی را در بیش از نیم دهه فعالیت خود ارایه دهد.

از بدو تاسیس انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع تا زمان حاضر، مدیریت های متعددی بر مسندهای مدیریتی بخش های اجرایی و تحقیقاتی منابع طبیعی تكیه زده اند. بدیهی است كه هر یك از این مدیران، در بخشی از فعالیت هایی كه انجام داده و می دهند، كارامد بوده و از نظر فعالین در بخش منابع طبیعی، تلاش آنها قابل توجه و تقدیر است. از طرف دیگر، ممكن است كه نواقص  و كاستی هایی نیز در برخی از فعالیت های مدیران مورد اشاره دیده شده باشد. در این میان، بررسی رخدادها و وقایع در عرصه های منابع طبیعی و انتقال فراز و نشیب ها به مسئولین، مدیران و بهره برداران این عرصه ها، در طول سالهای گذشته توسط انجمن  صورت گرفته و هرگاه تلاش و حركت موثر و مفیدی از هر یك از دست اندكاران عرصه منابع طبیعی، در زمینه های گفته شده دیده شده است، انجمن هم به نوبه خود انگشت تایید بر آنها نهاده و سعی كرده است تا با ارتقای دیدگاهها و و خواسته های مرتبط با پایداری عرصه ها و انتقال نظرات اعضاء و دست اندركاران به مسئولین، در حركت رو به رشد منابع طبیعی سهیم گردد.

در همین راستا انجمن اعضای هیات علمی، فعالیت های مثبت و مفید ماههای اخیر مدیریت فعلی موسسه  تحقیقات جنگلها و مراتع كشور در زمینه های مختلف تحقیقاتی، رفاهی، برنامه ریزی را به فال نیك گرفته با این امید كه این فعالیت ها، در وهله نخست در بكارگیری از توان علمی و كارشناسی نیروهای شاغل و مرتبط تداوم داشته و در ثانی، بتواند در ایجاد تحول در عرصه تحقیقات منابع طبیعی كشور موثر باشد. نكته حائز اهمیت اینكه در بسیاری از فعالیهای مورد بحث، مشاركت اكثریت قریب به اتفاق نیروهای حاضر و هم چنین اعضای انجمن دیده می شود. بنابراین، در پسِ چنین رویدادهای مثبت و موثری، این احساس ممكن است  در هر یك از افراد شاغل در عرصه های تحقیقاتی، بویژه  اعضای محترم انجمن، بوجود آید كه در چنین شرایطی، وظیفه انجمن چیست؟ ناگفته پیداست كه بدلیل ماهیت متعالی اهداف تاسیس انجمن، روند تكاملی و ارتقای دیدگاهها و خواسته های اعضای انجمن، به ویژه در بهبود و پیشبرد كمی، كیفی و پایداری عرصه های منابع طبیعی كشور، ضرورت خاص داشته و لازم است تا به نحو مقتضی این نكته اساسی و مهم، که كار در عرصه های منابع طبیعی همانند سایر عرصه ها، نیازمند ارتقای فكر و عمل همه دست اندركاران است، به اطلاع مسئولین رسانده شود.

در شرایطی که بسیاری از مشکلات رفاهی و جاری مرتبط با محققین، به همت مسئولین و اعضای هیات علمی سازمان تحقیقات، تا حدی برطرف شده است، از اعضای هیات علمی انتظار می رود که تحرک خودجوش و بیشتری از خود نشان داده و با ارایة نظرات صریح و سازنده، فراهم کننده شرایط برای ایجاد افق‌های روشن و اثر بخش در منابع طبیعی کشورباشند. یکی از مواردی که نیازمند حضور پررنگ تر محققین در آن است، ارزیابی وضعیت تحقیقات در مراکز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی استانها است. انجمن، آمادگی خود را برای دریافت نظرات سودمند و ارایة راهکارهای مناسب اعلام نموده و از نظرات راهگشای همه آگاهان به اینگونه مسایل، استقبال می نماید.

تریبون آزاد

چرا پژوهش محوری، بیش از آنكه یك سیاست راهبردی باشد به رویكردی شعاری بدل شده است؟

بر بنیاد آمار منتشر شده‌ی موجود در طول سه دهه‌ی گذشته حدود 600 میلیارد دلار ارزش صادرات كشور برآورد شده است. به سخنی دیگر، ثروت صادراتی ایران از بسیاری از كشورهای توسعه یافته نظیر كره‌ی جنوبی هم بیشتر است، با این وجود، در جدول پایداری زیست‌محیطی و توسعه‌ی انسانی و كارایی نظام اقتصادی در رتبه‌هایی به مراتب پایین‌تر از كره‌ی جنوبی و نظایر آن قرار گرفته‌ایم. چرا؟!

آیا یك دلیل مهم این فرصت سوزی آشكار و عدم استفاده‌ی بهینه از منابع درآمدی كشور به این واقعیت غم‌انگیز بر‌نمی‌گردد كه سهم بخش پژوهش از این درآمد سرشار حتا به 2/0 درصد از تولید ناخالص ملّی كشور هم نمی‌رسد، در حالی كه میانگین جهانی این سهم 3 درصد است و در كشورهای شمال، سهم تحقیقات از GNP  یك عدد دو رقمی را نشان می‌دهد.

چنین است كه ایران‌زمین در حال حاضر نتوانسته است از جایگاهی مطلوب بر روی اطلس جهانی تحقیق و توسعه برخوردار شود؛ ایرانیان بیش از یک درصد از جمعیت جهان را تشکیل می­دهند، ولی خیلی کمتر از یک درصد در پیشبرد مرزهای دانش و توسعة فناوری جهان سهم داشته­اند[1]. بودجة تحقیقاتی ایران در سال 1377 برابر یك‌پانزدهم تایوان، یك بیستم كرة جنوبی، یك پانصدم ژاپن و یك هزارم ایالات متحدة آمریكا بود؛ در همان حال می‌شنویم كه كشورهای در حال توسعه با در اختیار‌داشتنِ 85 درصد مردم جهان، تنها 22 درصد از تولید جهانی را پدید می‌آورند و 78 درصد دیگر را باید مدیون 15 درصدِ باقیمانده (مردم كشورهای شمال) بود[2]. اگر می­پذیریم که: «تولید متكی بر علوم نوین، تنها ویژگی اساسی است كه وجود آن، وجه مشترك همة كشورهای توسعه‌یافته و فقدان آن، وجه مشترك تمامی كشورهای توسعه نیافته است[3].» بر این بنیاد آیا به نظر نمی‌رسد كه باید رابطه‌ای قوی و پویا بین كیفیت پژوهش و تولید ناخالص ملی وجود داشته باشد[4] ؟ به ویژه آنکه یكی از پیش‌شرطهای فاصله‌گرفتن از كشورهای توسعه‌نیافته، حركت به سمت افزایش تولیدات فكری یا نرم‌افزاری به جای تولید مواد اولیه یا محصولات سخت‌افزاری است[5].

بر این بنیاد به نظر می‌رسد هنوز بین تحقق سیاست محوری پژوهش‌مداری با آنچه هم‌اكنون در جامعه به چشم می‌خورد، فرسنگ‌ها فاصله وجود داشته باشد.

می‌خواهم به یاد آنانی كه خود را به فراموشی زده‌اند، بیاندازم: ارزش سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته در دو بخش محیط زیست و منابع طبیعی، تقریباً با میزان اُفت ارزش اندوخته‌های طبیعی جنگل و مرتع کشور در طول فقط نخستین برنامه‌ی 5 ساله‌ی كشور برابر شده است!
   در نظام اقتصاد بازاری، شاخص‌های اقتصادی که معمولاً برای اندازه‌گیری رفاه یا خوشبختی به کار می‌روند،  GDP و GNP  هستند. منظور از GDP، ارزش کالاها و خدمات تولید شده در اقتصاد داخلی است؛ در حالی که در GNP درآمدهای برون‌مرزی به جز درآمدهای حاصل از صادرات هم به ارزش کالاها و خدمات تولید شده در اقتصاد داخلی افزوده می‌شود. نکته‌ی درخور توجه که به نقطه‌ی ضعفی آشکار در این نظام ارزش‌گذاری بدل می‌شود آن است که در محاسبه‌ی دو شاخص یاد شده، استهلاک ذخیره‌ی سرمایه‌ی طبیعی - که از بهره‌برداری اقتصادی و تخریب محیط‌زیست ناشی می‌شود - منظور نمی‌گردد. بحرانی كه در زمانه‌ی كنونی و به دنبال كم‌عنایتی آشكار برخی از دولتمردان و زنان ایران، ابعادی نگران‌كننده‌تر یافته، به نحوی كه عالی‌ترین مقام جمهور كشور در جمع مردم خراسان رضوی به منابع طبیعی هشدار می‌دهد كه نباید سد راه توسعه قرار گیرد! به عنوان مثال، بر پایه‌ی پژوهشی كه با هدایت گروه اقتصاد كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس و به هدف بررسی وضعیت پایداری منابع طبیعی كشور به انجام رسیده است، دستاوردِ تلاش مسئولانِ حوزه‌ی محیط‌زیست و منابع‌طبیعی ایران در طول دوره‌های پنج‌ساله‌ی نخست و دوم برنامه‌های توسعه، در مقایسه با میزان تخریبِ اندوخته‌های طبیعی تجدید‌شونده‌ی (جنگل و مرتع) كشور در طول 10 سالِ موصوف (77- 1368)، با ترازی منفی مواجه شده است. به عبارت دیگر، میزان تشكیل سرمایه‌ی خالص یا افزایش در مقدار ارزش منابع‌طبیعی در هر دو بخشِ جنگل و مرتع كمتر از میزان تخریب و استهلاكِ این منابع بوده است ؛ خسارتی كه ارزشِ ریالی آن تنها در دو بخش جنگل و مرتع، بالغ بر 1454 میلیارد ریال (نزدیك به پنجاه برابرِ كل بودجه‌ی مؤسسه‌ی تحقیقات جنگل‌ها و مراتع در سال 1381) تخمین زده می‌شود . درحقیقت، ارزش سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته در این دو بخش که معادل 5/31 درصد کل سرمایه‌گذاری انجام گرفته در بخش كشاورزی بوده (5/446 میلیارد ریال)، تقریباً با میزان اُفت ارزش اندوخته های طبیعی جنگل و مرتع کشور در طول فقط نخستین برنامه‌ی 5 ساله برابر شده است . این ارقام نشان می‌دهد كه رشد اقتصادی 5/3 درصدی كشور در دوره‌ی مزبور ، نمی‌توانسته رشدی واقعی باشد، چرا كه بدون لحاظ ملاحظات زیست‌محیطی و محاسبه‌ی میزان تخریب سرمایه‌های طبیعی، بدست آمده است.
    اینك سخنی با متولیان این حوضه دارم: وزیر محترم جهاد كشاورزی، آقای اسكندری عزیز؛ رئیس محترم سازمان حفاظت محیط زیست، خانم دكتر واعظ جوادی گرامی و رؤسای محترم فراكسیون محیط زیست و كمیسیون كشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی، آقایان محمد جعفر سادات موسوی و سید جاسم ساعدی!
    باور كنید اگر عالی‌ترین مقام اجرایی كشور اینگونه بی‌مهابا از سد راه بودن منابع طبیعی در برابر چرخ توسعه شكایت می‌كند و رسانه‌ها آزادانه – بدون هیچ جرح و تعدیلی -  آن را منتشر می‌كنند، بزرگترین انتقاد نه به ایشان كه به شما دستیاران و مشاوران عالی‌رتبه در تیم دولت مهرورزی و نمایندگان مسئول این حوزه در مجلس شورای اسلامی بر‌می‌گردد؛ به شمایی كه باید یادشان می‌انداختید، نخستین گام برای اثبات مهرورزی به مردم، حفظ حرمت طبیعت و مهرورزی با همه‌ی زیست‌مندان عالم است. به قول زنده یاد سهراب سپهری: اگر ما بتوانیم مردم (و مسئولینی) را در ایران بجا آوریم كه دلشان برای آب خوردن یك كبوتر یا سیراب شدن یك سپیدار بسوزد، بی‌گمان آن مردم (و آن مسئولین) اجازه‌ی رواداشتن هیچ ظلم و بی‌عدالتی را به هموطنان خود نیز نخواهند داد؛ چه رسد به تحمّل ناهنجاری‌های شتابناكی كه پیوسته بر شمار و غلظت آنها در زیست محیط وطن افزوده هم می‌شود.

 از : مهندس محمد درویش

  در حالی که تا دو یا سه دهه‌ی پیش، شمارِ کسانی که می‌پنداشتند: طبیعت این توان را دارد تا از خود محافظت کرده (ذاتاً خود را بازسازی کند) و می‌توان فعالیت اقتصادی و توسعه‌ی منتج از آن را جدای محیط زیست طبیعی مورد بررسی قرار داد، در اکثریت قرار داشتند؛ امروزه شرایط به گونه‌ای دیگر رقم خورده و شاهد رشد شتابناکِ باورهایی هستیم که پندارهای نسل گذشته را به درستی به چالش کشانده‌اند؛ باورهایی که یافته‌های جدید علمی، مانند پژوهش‌های برینگزو  و همکاران (1999) در جمهوری فدرال آلمان درستی آنها را بیش از پیش مورد تأیید قرار می‌دهند؛ آنها می‌گویند: «اگر می‌خواهیم عملکرد اقتصادی جامعه به پایداری برسد ، باید ملاحظات زیست‌محیطی در فعالیت‌های تجاری بیشتر رعایت شود. اینک بهره‌برداری از مواد اوّلیه و به دنبال آن تجمع و رها‌شدنِ این مواد در محیط زیست به حجمی رسیده که از حد ظرفیت تحمّل بوم‌شناختی فراتر رفته است. بنابراین برای کاستن از شتاب مصرف مواد اوّلیه ، باید مصرفِ جهانی آن به بهانه‌ی توسعه‌ی اقتصادی ، قانونمند شده و مهار گردد. چه ، اگر می‌خواهیم مواد اوّلیه‌ی ما دچار تخریب نشوند ، باید به آنها فرصت بازفرآوری و زیست‌پالایی مجدد دهیم.»
    با این وجود و بر خلاف تمایل غالب جهانی، متأسفانه چند سالی است كه در ایران مجدداً به بهانه‌ی توسعه و رفع مشكل بیكاری یا حمایت از طرح‌‌های به اصطلاح خودكفایی، هجمه‌ای بی‌سابقه بر علیه منابع طبیعی و مواهب زیست‌محیطی ارزشمند و غیرقابل جایگزین وطن عزیزمان آغاز شده و ظاهراً آنها كه باید پاسدار صیانت از حسن اجرای اصل پنجاهم قانون اساسی باشند، یا خاموش نشسته‌اند، یا خود را به بی‌خبری زده‌اند یا تمایلی برای حراست از طبیعت به بهای در خطرافتادن موقعیت شغلی خود ندارند و یا به این وضعیت اعتراض دارند و انعكاس هم می‌دهند، امّا مانند آخرین اجلاس شورای عالی محیط زیست، حرفشان از نفوذ بایسته و استدلال لازم برای متأثر كردن دولتمردان تصمیم‌گیر برخوردار نیست و حتا نمی‌توانند سهم مناطق حفاظت شده‌ی كشور را به آستانه‌ی استاندارد آن، یعنی 10 درصد خاك كشور نزدیك كنند!!
    بنابراین، باور كنید بهترین و خردمندانه‌ترین راهكار - در هر یك از گزینه‌های بالا - استعفا است. مگر آنكه مسئولین محترم موصوف، اصولاً استدلال دیگری داشته و هم نوا با سیاسیون قدرتمند و اقتصادیون بازاری، اعتقاد داشته باشند: «منابع طبیعی حقیقتاً سد راه توسعه است.» كه در این صورت لطفاً از رسانه‌ها و سخنگاه‌ها و پورتال‌های متعددی كه در اختیارتان است، استفاده كرده و ما مردم سراپا تقصیر را از این نادانی عظمی نجات دهید.
    وزیر محترم جهاد كشاورزی، آقای اسكندری عزیز؛ رئیس محترم سازمان حفاظت محیط زیست، خانم دكتر واعظ جوادی گرامی و رؤسای محترم فراكسیون محیط زیست و كمیسیون كشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی، حجت الاسلام محمد جعفر سادات موسوی و آقای سید جاسم ساعدی!
    باور كنید اگر عالی‌ترین مقام اجرایی كشور اینگونه بی‌مهابا از سد راه بودن منابع طبیعی در برابر چرخ توسعه شكایت می‌كند و رسانه‌ها آزادانه – بدون هیچ جرح و تعدیلی -  آن را منتشر می‌كنند، بزرگترین انتقاد نه به ایشان كه به شما دستیاران و مشاوران عالی‌رتبه در تیم دولت مهرورزی بر‌می‌گردد؛ به شمایی كه باید یادشان می‌انداختید، نخستین گام برای اثبات مهرورزی به مردم، حفظ حرمت طبیعت و مهرورزی با همه‌ی زیست‌مندان عالم است. به قول زنده یاد سهراب سپهری: اگر ما بتوانیم مردم و مسئولینی را در ایران بجا آوریم كه دلشان برای آب خوردن یك كبوتر یا سیراب شدن یك سپیدار بسوزد، بی‌گمان آن مردم و آن مسئولین اجازه‌ی رواداشتن هیچ ظلم و بی‌عدالتی را به هموطنان خود نیز نخواهند داد؛ چه رسد به تحمّل ناهنجاری‌های شتابناكی كه پیوسته بر شمار و غلظت آنها در زیست محیط وطن افزوده هم می‌شود.
   در ادامه چندین تصویر از عمق فشارهای وارد بر مراتع كوهستانی استان كردستان – شهرستان بیجار -  آن هم به بهانه‌ی افزایش سطح زیر كشت گندم دیم كه در ماه گذشته گرفته شده است، تقدیم می‌دارم؛ تصاویری كه خود به اندازه‌ی كافی گویا بوده و به هیچ توضیح اضافی نیاز ندارد.

محمد درویش

http://darvish100.blogfa.com/8506.aspx

براثر افزایش و تمركز جمعیت و نیز بهره برداری چند شكلی و یك سویه (بدون جبران یا برگرداندن آنچه از طبیعت برداشته شده)، ظرف نیم قرن اخیر، نیمی از جنگل های باقی مانده امروزی به وضعیت مخروبه تبدیل شده اند و سالانه 14 هزار هكتار از پوشش عرصه های جنگلی محو گردیده، تغییر كاربری یافته و این روند همچنان با افزایشی سالانه ادامه دارد.

 این اراضی اغلب از مالكیت دولت خارج می شوند و تا زمان بسیار طولانی صدور ر ای و بازپس گیری، مشمول مرور زمان می شود. گرچه تلاش جان بركفان حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست، كه ظرف سالهای اخیر به طور متوسط سالانه 21 نفر از آنان مورد ضرب و شتم و حتی شهادت قرار می گیرند، اما تأثیر این ممانعت ها در برابر شدت هجوم ها قابل قیاس نیست.

در شمال كشور، سالانه 15 تا 25 تن در هكتار فرسایش و شست وشوی خاك وجود دارد، در حالی كه برای تشكیل هر 25 میلی متر خاك حداقل 300 سال وقت لازم است. بهره برداری بی رویه از گیاهان دارویی در جنگل ها و مراتع برای صدور آنها، بهره برداری بی رویه از معادن سنگ، پوك شدن خاك و در نتیجه رانش های وسیع در این اراضی، مدیریت نامشخص آبخیزها و رودخانه ها، برداشت بی رویه شن و ماسه و به هم خوردن شكل طبیعی رژیم هیدرولیك رودخانه، حذف گونه های گیاهی و جانوری در معرض خطر، مكان یابی ناقص و اشتباه مسیر جاده و ابنیه فنی، ایجاد برش و قطعه قطعه كردن اكوسیستم های یك پارچه حیاتی موجب می شوند تا سرمایه های ملی، فرصت های تولید، امكانات و نعمات خدادادی مشمول هشدار حق تعالی در قرآن كریم شوند و به نمادهای تهدید نسل حاضر و نسل های بعدی جلوه گری نمایند.

به هر حال از آنجا كه جبران این صدمات در كوتاه مدت و حتی برخی موارد در درازمدت هم مقدر نمی باشد، شایسته است پیشنهادات زیر مورد توجه و اقدام قرار گیرند.

1-شورایعالی حفاظت محیط  های طبیعی تحت مدیریت استانداری های شمال كشور و مركب از دستگاه های نامبرده ذیل به صورت نهاد رسمی و دارای رأی قابل اجرا شكل گیرد تا نسبت به تدوین و ارائه طرح ها به شورایعالی محیط زیست كشور اقدام نماید. تركیب پیشنهادی: استانداری، سازمان مدیریت و برنامه ریزی، معاونت سازمان جنگلها و مراتع در شمال، اداره كل منابع طبیعی استان، اداره كل حفاظت محیط زیست استان، سازمان جهاد كشاورزی، دانشكده های منابع طبیعی، مركز تحقیقات منابع طبیعی، مركز تحقیقات دریای خزر، شركت آب منطقه ای، دانشگاه علوم پزشكی، مركز تحقیقات شیلات.

2-كلیه طرح های توسعه ای استان با محوریت بخش كشاورزی و اصلی  ترین زیر بخش آن، یعنی منابع طبیعی و محیط زیست، شكل گیرند. از آنجایی كه كشاورزی پایدار تنها در بستر آبخیزها و محیط های طبیعی و متعادل قابل دستیابی است، حفاظت از منابع آب، خاك، گونه های گیاهی و جانوری محور تمام برنامه ها و طرح ها قرار گیرد.

3-طرح تفصیلی آمایش سرزمین در مقیاس كاربردی و دارای سامانه و فناوری، به روز رسانی اطلاعات منابع تهیه و به تأیید مراجع ذیربط برسد.

4-تصمیمات محوری و فراگیر توسط مراجع ذیربط اعم از دستگاه های متبوع قوای مختلف كه به نوعی به منابع طبیعی و محیط زیست ارتباط می یابد، منوط به انطباق با طرح تفصیلی آمایش سرزمین شمال كشور، مبتنی بر توسعه پایدار مصوب شورایعالی محیط زیست كشور باشد.

5-به رغم اهداف مثبت تصمیم گیرندگان، در امر خطیر واگذاری اراضی به اشخاص ملاحظات غیرفنی و سوء استفاده های بعدی آن خسارت های جبران ناپذیری به انفال وارد نموده است. لذا برای پرهیز از تكرار این واقعه برنامه های خود اشتغالی و واگذاری یا در اختیار گذاشتن اراضی در چارچوب طرح تفصیلی آمایش سرزمین شكل گیرند.

6-در كشورهای صاحب جنگل های مشابه خزر كه با مسایل اجتماعی نظیر آنچه در این خطه حاكم است روبه رو بوده اند، تجربه های كارآمدی بجا مانده است. آنها این اكوسیستم ها را ویژه تولید محصولات منابع طبیعی و اكوتوریسم تعیین نموده و لذا در یك برنامه میان مدت همه فعالیت های متضاد با آن به سایر كاربری ها منتقل و تبدیل شده است. اتخاذ این راهبرد نیز می تواند در جهت دهی برنامه های مذكور مفید واقع شود.

7-یكی از مهم ترین مبانی مدیریت مناسب بر این جنگل ها وجود اطلاعات دقیق، روزآمد و فرآیند پردازش اطلاعات و استخراج راهكار اصلاح روش های مدیریت از طریق پژوهش های كاربردی است. در این راستا اولین گام وجود نقشه های مقیاس مناسب برای ثبت مالكیت و حاكمیت بر منابع، اثبات تخلفات، تجاوزات و تغییر كاربری ها با قابلیت تكرار، تصحیح وروزآمد كردن آن است.

مدیریت حفاظت و تولید جنگل ها از طریق پایش مجهز به فناوری اطلاعات زمینی و ماهواره ای با آماربرداری های سراسری با تناوب ده ساله قابل حصول است. با توجه به اینكه مدیریت یكپارچه بر فرآیندهای گسترده و متنوع اطلاعات در حوزه وظایف، امكانات و اعتبارات سازمان جنگل ها نمی گنجد و موافقت رئیس جمهوری كشورمان را برای مشاركت دستگاه های مرتبط در سطح دولت را می طلبد.

8-نظر به اینكه مناسب ترین شیوه اشتغال زایی برای جمعیت های پراكنده، طرح های خرد و محلی است برای تهیه و تدوین طرح های جامع منابع طبیعی شامل: جنگلداری و طرح های چند منظوره الحاقی به آن نظیر پرورش ماهی های سردآبی، پرورش كرم ابریشم، پرورش زنبور عسل، پرورش قارچ، پرورش پرندگان وحشی، جوجه كشی و مرغ محلی، قالی و جاجیم بافی، صنایع دستی، سبد بافی، زراعت چوب و درختان سریع الرشد و غیره با حمایت و ارائه تسهیلات بانكی مناسب مساعدت شود تا بدین ترتیب هم دانش آموختگان دانشگاهی جویای كار و هم جوانان روستایی و شهرك های همجوار جنگل از اشتغال مناسب بهره مند شوند.

9-تمامی دستگاه  ها، نهادها، شركتها یا افرادی كه برای فعالیت خود از منابع طبیعی، آب و خاك استفاده می كنند موظف باشند ارزش طبیعی آن را كه معادل ریال به آنها اعلام می شود به دولت پرداخت نمایند تا در زمینه احیاء و بازسازی و جبران ضایعات وارده از ناحیه همان نوع فعالیت مصرف گردد.

10-استقرار صنایع در شمال كشور منوط به سازگاری آن با محیط های طبیعی و در خدمت مستقیم بخش كشاورزی باشد.

11-برای رفع مشكلات اجرایی طرح «صیانت از جنگل های شمال» تمهیدات لازم اندیشیده شود، این طرح با تمامی ابعاد با سرعت هر چه بیشتر به جریان درآید و دستگاه های متعهد، تعهدات تعریف شده را به عمل رسانند.

12-به رغم صدور دستور برخورد با قاچاقچیان، متخلفین و متجاوزین به منابع طبیعی و محیط زیست توسط رده های عالی قوای مجریه و قضاییه مشكلات همچنان جاری است. تأكید بیشتر برای بررسی و رفع علت یا علت ها بسیار كارساز خواهد بود.

13-شبكه حفاظت محیط های طبیعی با همكاری  سازمان یافته فرمانداری ها، شوراهای اسلامی، بسیج، سپاه، نیروی انتظامی و هماهنگی سازمان جنگلها و مراتع و محیط زیست سازماندهی شود.

14-تشكل های زیست محیطی و منابع طبیعی غیردولتی ذی صلاح برای پشتیبانی فرهنگی و بسیج كردن مردم مورد تقویت و حمایت قرارگیرند.

اسماعیل كاظمی

رئیس هیأت مدیره جامعه جنگلبانی ایران- مازندران